ഒരിക്കൽ-(എൻ. മോഹനൻ)

ചില പുസ്തകങ്ങളെ നമ്മൾ അന്വേഷിച്ചുചെല്ലുന്നു. ചില പുസ്തകങ്ങളെ മറ്റൊരാൾ കൈപിടിച്ച് നമ്മുടെ മുന്നിലെത്തിക്കുന്നു. പിന്നെയും ചില പുസ്തകങ്ങളുണ്ട്—നമ്മുടെ മനസ്സ് അവയെ സ്വീകരിക്കാൻ പാകമാകുന്നതുവരെ നിശ്ശബ്ദമായി കാത്തിരിക്കുന്നവ. എൻ. മോഹനന്റെ ‘ഒരിക്കൽ’ എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അത്തരമൊരു പുസ്തകമായിരുന്നു.

നല്ല പുസ്തകങ്ങളിലേക്കുള്ള വഴികാട്ടിയായി പലപ്പോഴും മാറാറുള്ള എന്റെ സഹപ്രവർത്തകൻ ബിജു സാറാണ് ‘ഒരിക്കൽ’ എനിക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തിയത്. അദ്ദേഹം നിർദേശിച്ച പല പുസ്തകങ്ങളും മനോഹരമായ വായനാനുഭവങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചിട്ടുള്ളതിനാൽ വലിയ പ്രതീക്ഷയോടെയാണ് ഈ പുസ്തകവും ഞാൻ കൈയിലെടുത്തത്. “ഒറ്റയിരിപ്പിൽ വായിച്ചുതീർക്കേണ്ട മനോഹരമായ ഒരു പ്രണയനോവൽ” എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ.എന്നാൽ അത്ഭുതകരമായി, ആദ്യ അധ്യായത്തിനപ്പുറം കടക്കാൻ എനിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല.പുസ്തകം പലവട്ടം തുറന്നു. ഏതാനും വരികൾ വായിച്ചു. പിന്നെ വീണ്ടും അടച്ചുവച്ചു. അത് പുസ്തകത്തിന്റെ പരാജയമായിരുന്നില്ലെന്ന് ഇപ്പോൾ എനിക്കറിയാം. ഒരുപക്ഷേ, ആ സമയത്ത് അതിന്റെ വാതിൽ തുറക്കാനുള്ള താക്കോൽ എന്റെ മനസ്സിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അങ്ങനെ, വായിക്കപ്പെടാതെ പോയ ഒരു പ്രണയലേഖനംപോലെ ‘ഒരിക്കൽ’ ഏറെക്കാലം എന്റെ ബാഗിന്റെ ഇരുണ്ട ഉള്ളറയിൽ എന്നോടൊപ്പം യാത്രചെയ്തു. ഞാൻ പോയ ഇടങ്ങളിലെല്ലാം അതുമുണ്ടായിരുന്നു; പക്ഷേ അതിന്റെ ലോകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ മാത്രം എനിക്കായില്ല.

ഒടുവിൽ ഒരു ദിവസം, ആദ്യ അധ്യായത്തിന്റെ ആ അദൃശ്യമായ അതിർത്തി എന്തായാലും കടക്കണമെന്ന് ഞാൻ തീരുമാനിച്ചു. വീണ്ടും പുസ്തകം തുറന്നു. മടിച്ചുമടിച്ച് അടുത്ത പേജ് മറിച്ചു.

പിന്നെ സംഭവിച്ചത് ഒരു വിസ്മയമായിരുന്നു.അതൊരു വാതിൽ തുറക്കലായിരുന്നു. മലയാള പ്രണയസാഹിത്യത്തിന്റെ ഒരു മാന്ത്രിക ലോകത്തേക്കുള്ള വാതിൽ. ഓരോ വരിയിലും ഒഴുകുന്ന കാവ്യഭംഗി, മലയാള വാക്കുകളുടെ ആ താളാത്മകമായ ഒഴുക്ക് - അതെന്നെ പിടിച്ചുനിർത്തി. ഓരോ വരിയും എന്നെ വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങി - എന്റെ ഓർമ്മകളെ, എന്റെ ഭൂതകാലത്തെ, എന്റെ ചിന്തകളെ.

ഞാൻ ഒരു കഥയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയായിരുന്നില്ല; മലയാളത്തിന്റെ പ്രണയഭാവം നിറഞ്ഞ ഒരു മാന്ത്രികലോകത്തിലേക്ക് പതുക്കെ ഒഴുകിയിറങ്ങുകയായിരുന്നു. അവിടെ വാക്കുകൾ നടക്കുകയായിരുന്നില്ല—ഒഴുകുകയായിരുന്നു. വാക്യങ്ങൾ കാര്യങ്ങൾ പറഞ്ഞുതരികയായിരുന്നില്ല—അവ പാടുകയായിരുന്നു. ഗദ്യത്തിന്റെയും കവിതയുടെയും അതിർവരമ്പുകൾ നേർത്തുപോകുന്ന ഒരിടത്ത്, ഭാഷ തന്നെ പ്രണയത്തിന്റെ രൂപവും ശബ്ദവും സുഗന്ധവുമായി മാറുന്നതുപോലെ എനിക്ക് അനുഭവപ്പെട്ടു.

ഓരോ വരിയും പിന്നീട് എന്നെ മൃദുവായി വേട്ടയാടാൻ തുടങ്ങി. ചില വാക്കുകൾ ഓർമകളുടെ പൊടിപിടിച്ച വാതിലുകൾ തുറന്നു. ചില വാക്യങ്ങൾ ഞാൻ മറന്നുവെന്ന് കരുതിയിരുന്ന നിമിഷങ്ങളെ തിരിച്ചുവിളിച്ചു. മറ്റുചിലത് എന്റെ ചരിത്രത്തെയും ചിന്തകളെയും ഇതുവരെ ഞാൻ ചോദിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ചോദ്യങ്ങളാൽ സ്പർശിച്ചു.

സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ കൃത്യമായി വരച്ച അതിരുകൾക്കപ്പുറം,. ബുദ്ധിയുടെ കണക്കുകൂട്ടലുകൾക്കിടയിലും ഹൃദയത്തിന്റെ സ്വതന്ത്രമായ ഒരു മിടിപ്പ് കേട്ടിട്ടുള്ളവരോട് ഇത് സംസാരിക്കും. സ്വന്തം വികാരങ്ങളെ ഒരു നിമിഷമെങ്കിലും തടയാതെ ഒഴുകാൻ അനുവദിച്ചിട്ടുള്ള ഓരോ പുരുഷനും ഓരോ സ്ത്രീക്കും ഈ പുസ്തകത്തിലെ ഏതെങ്കിലും ഒരു വരിയിൽ സ്വന്തം നിഴൽ കാണാൻ കഴിയും.കാരണം, ഓരോ മനുഷ്യഹൃദയത്തിനും മറ്റാരും വായിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു സ്വകാര്യ ചരിത്രമുണ്ട്.ഒരിക്കലും തുറന്നുപറയാത്ത ഒരു പേര്. മറക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു നേർക്കാഴ്ച. അവസാനിക്കരുതെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച ഒരു സന്ധ്യ. ലഭിക്കാതെ പോയ ഒരു മറുപടി. വിടപറയാതെ അവസാനിച്ച ഒരു സംഭാഷണം. കാലം എത്ര മുന്നോട്ടുപോയാലും ഉള്ളിൽനിന്ന് മായാത്ത ഒരു സ്പർശം. നമ്മുടെ ഹൃദയത്തിന്റെ മുഴുവൻ വെളിച്ചവും നിറഞ്ഞുനിന്ന ഒരാൾ…

ആരോടും പറയാതെ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന അത്തരം ചില സുവർണനിമിഷങ്ങൾ മിക്കവരുടെയും ഹൃദയത്തിലുണ്ടാകാം. ‘ഒരിക്കൽ’ ആ രഹസ്യമുറിയുടെ വാതിൽ ബലമായി തുറക്കുന്നില്ല. പകരം, ആ നിമിഷങ്ങൾക്ക് വീണ്ടും ജീവൻ നൽകും. ഈ പുസ്തകം എന്നോടു പറഞ്ഞ ഏറ്റവും സുന്ദരവും ഒരേസമയം ഏറ്റവും വേദനാജനകവുമായ സത്യം ഇതാണ്: സ്നേഹത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം അതിനെ സ്വന്തമാക്കിയോ എന്നതിലല്ല; അതിലൂടെ നാം കടന്നുപോയ നിമിഷങ്ങളിലാണ്.

പ്രണയം ഒരു മത്സരമല്ല. അതിന് വിജയിയും പരാജിതനുമില്ല. കൈവന്നത് മാത്രമാണ് സത്യമെങ്കിൽ, ലക്ഷ്യത്തിലെത്താതെ പോയ യാത്രകളുടെ വഴിയിൽ വിരിഞ്ഞ പൂക്കൾക്കെല്ലാം സൗന്ദര്യമില്ലാതാകേണ്ടതല്ലേ? ഒരാളെ ജീവിതാവസാനംവരെ കൂടെനിറുത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല എന്നതുകൊണ്ട്, ഒരുകാലത്ത് അവർക്കുവേണ്ടി ഹൃദയം മിടിച്ച നിമിഷങ്ങൾ അസത്യമാകുന്നില്ല.

നഷ്ടപ്പെട്ട സ്നേഹവും ഒരുതരത്തിൽ സമ്മാനമാണ്. നഷ്ടമായതുകൊണ്ടല്ല; അത്രമേൽ ആഴത്തിൽ സ്നേഹിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ഹൃദയം നമ്മുടെ ഉള്ളിലുണ്ടെന്ന് അത് നമുക്കു കാണിച്ചുതന്നതുകൊണ്ട്. ചിലപ്പോൾ സ്നേഹം നമ്മുടേതായിത്തീരുന്ന ഒരാളല്ല—നമ്മെ പഴയ നമ്മളിൽനിന്ന് മറ്റൊരാളാക്കി മാറ്റിയ ഒരു ചാറ്റൽ മഴയാണ്. മഴ കടന്നുപോകാം; എന്നാൽ അതിൽ നനഞ്ഞ മണ്ണ് പിന്നീടൊരിക്കലും പഴയതായിരിക്കില്ല.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ പുസ്തകം ഉണർത്തുന്ന ഓർമകൾ ചിലപ്പോൾ മധുരമായിരിക്കും; ചിലപ്പോൾ കയ്പേറിയതും. ഓർമകൾക്ക് വിചിത്രമായൊരു രസതന്ത്രമുണ്ട്—ഒരേ കണ്ണുനീരിൽ വേദനയും പുഞ്ചിരിയും കലർത്താൻ അവയ്ക്കു കഴിയും. ഒരു പഴയ പാട്ടിന്റെ ആദ്യവരി, മഴ നനഞ്ഞ മണ്ണിന്റെ മണം, പരിചിതമായ ഒരു വഴിത്തിരിവ്, മറന്നുപോയ ഒരു തീയതി—ഇത്രമാത്രം മതി; കാലം അടച്ചുവച്ച ഒരു വാതിൽ വീണ്ടും തുറക്കാൻ.

ജീവിതം നേട്ടങ്ങളും നഷ്ടങ്ങളും കൂട്ടിക്കിഴിക്കുന്ന ഒരു കണക്കുപുസ്തകമാണെങ്കിൽ, ഇത്തരത്തിലുള്ള നിമിഷങ്ങളാണ് അതിലെ യഥാർത്ഥ സമതുലനബിന്ദുക്കൾ—ബ്രേക്ക്-ഈവൻ പോയിന്റുകൾ. നാം നേടിയതും നഷ്ടപ്പെടുത്തിയതും പൂജ്യത്തിൽ എത്തുന്ന ഇടമല്ല അത്. മറിച്ച്, ഓർമ്മകളുടെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും Balance Sheet ൽ ലാഭനഷ്ടങ്ങൾക്കു പ്രസക്തിയില്ല എന്ന ഉത്തരമാണ്.

‘ഒരിക്കൽ’ എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സൗന്ദര്യം അതിന്റെ കഥയിൽ മാത്രമല്ല; അതിന്റെ ഭാഷയിലാണ്. കൈവെള്ളയിൽ ഒതുങ്ങുന്നത്ര ചെറിയൊരു പുസ്തകമാണിത്. എന്നാൽ അതിനുള്ളിൽ ഒരു കടലിന്റെ ആഴമുണ്ട്. ഓരോ വരിക്കും താഴെ വായിക്കപ്പെടാൻ കാത്തിരിക്കുന്ന മറ്റൊരു വരിയുണ്ട്. എഴുത്തുകാരൻ പറഞ്ഞതിനപ്പുറം, വായനക്കാരൻ സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളിൽനിന്ന് പൂരിപ്പിക്കേണ്ട നിശ്ശബ്ദമായ ഇടങ്ങളുണ്ട്.

ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഞാൻ ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ ആവർത്തിച്ച് വായിച്ചാ വരികൾ ജി ശങ്കരകുറിപ്പിന്റെ ഈ വരികളാണ്

മുകളിലേക്കാൾ മുകളിലായ് വർത്തിക്കും സകലഗുണാം സനാതനാകാശമേ! അകലെയേക്കാളകലെയാകുന്നു നീ അരികിലേക്കാളരികിലാണത്ഭുതം!

— ജി. ശങ്കരക്കുറുപ്പ്

ഈ പുസ്തകത്തിലൂടെ ലഭിച്ച കാവ്യഭംഗിയുള്ള വരികളും മനോഹരമായ ഭാഷാപ്രയോഗങ്ങളും എന്നെ ഏകദേശം ഇരുപത് വർഷങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള എന്റെ വായനാലോകത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുപോയി. ഒരുകാലത്ത് കവിതകളിൽ കണ്ടെത്തിയിരുന്ന വാക്കുകളുടെ സംഗീതവും ഭാഷയുടെ സുഗന്ധവും വീണ്ടും അനുഭവിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. കാലം നമ്മെ വളർത്തുകയും മാറ്റുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ടാകാം. എന്നാൽ കവിത കാലാതീതമാണ്. യഥാർത്ഥ ഭാഷാസൗന്ദര്യം എന്നും പുതുമയുള്ളതും പച്ചപ്പുള്ളതും യുവത്വം നിറഞ്ഞതുമാണ്.

ഒരു ബൈബിൾ വചനത്തിലാണ് ഈ പുസ്തകം അവസാനിക്കുന്നത്

I have loved thee with an everlasting love (Jeremiah 31:3)

മനുഷ്യനും പ്രപഞ്ചവും ഉൾപ്പെടുന്ന സകല ചരാചരങ്ങളുടെയും നിലനിൽപ്പിനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നത് ഈ സ്നേഹം തന്നെ ,ചിലപ്പോൾ അത് മനുഷ്യന് തന്നോട് തന്നെ തോന്നുന്ന സ്വാർത്ഥപൂരകമായ സ്നേഹവും ആകാം .

ഇപ്പോൾ തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, ‘ഒരിക്കൽ’ ഏറെക്കാലം എന്റെ ബാഗിൽ കാത്തിരുന്നതുപോലും അതിന്റെ വായനയുടെ ഭാഗമായിരുന്നുവെന്ന് തോന്നുന്നു. ചില പുസ്തകങ്ങൾ നമ്മൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സമയത്ത് വായിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അവ നമ്മളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സമയത്താണ് ശരിക്കും തുറക്കപ്പെടുന്നത്. ഓരോ പുസ്തകത്തിനും വായനക്കാരന്റെ ഉള്ളിൽ പെയ്തിറങ്ങാൻ അനുയോജ്യമായ ഒരു ഋതുവുണ്ടാകാം. ‘ഒരിക്കലി’ന്റെ ഋതു എന്റെ ജീവിതത്തിൽ അല്പം വൈകിയാണ് എത്തിയത്. എന്നാൽ എത്തിയപ്പോൾ, അത് ഒരു വേനൽമഴപോലെ ഉള്ളിലെ പല വരണ്ട ഇടങ്ങളെയും നനച്ചു.

ബിജു സാർ പറഞ്ഞതുപോലെ ഈ പുസ്തകം എനിക്ക് ഒറ്റയിരിപ്പിൽ വായിച്ചുതീർക്കാനായില്ല. പക്ഷേ ഒടുവിൽ അതിന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, അവസാന പേജ് മറിച്ചതോടെ അതിൽനിന്ന് എഴുന്നേൽക്കാനും കഴിഞ്ഞില്ല. പുസ്തകം അടച്ചുവച്ചിട്ടും അതിലെ വാക്കുകൾ മനസ്സിനുള്ളിലൂടെ നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. ചില വരികൾ ഇപ്പോഴും ഉള്ളിൽ പതുക്കെ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു.

മലയാളഭാഷയെ സ്നേഹിക്കുന്നവർക്ക്, പ്രണയത്തെ സ്വന്തമാക്കലിന്റെ മറ്റൊരു പേരായി മാത്രം കാണാത്തവർക്ക്, ഹൃദയത്തിന്റെ ഏറ്റവും രഹസ്യമായ അറയിൽ ആരും വായിക്കാത്ത ഒരു അധ്യായം സൂക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളവർക്ക്—‘ഒരിക്കൽ’ തീർച്ചയായും വായിക്കേണ്ട പുസ്തകമാണ്.

ഇത് വലിപ്പത്തിൽ ചെറിയൊരു പുസ്തകമായിരിക്കാം; എന്നാൽ അതുണ്ടാക്കുന്ന പ്രതിധ്വനി ചെറുതല്ല. വായിച്ചുതീരുമ്പോൾ നമ്മൾ തിരിച്ചറിയും—ജീവിതത്തിൽ നഷ്ടമായെന്ന് കരുതിയതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ചിലത് ഓർമകളായി നമ്മിൽ ശേഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിലത് നമ്മുടെ ചിന്തകളുടെ നിറമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. മറ്റുചിലത് നമ്മെ ഇന്നത്തെ നമ്മളാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്.

ഒരുപക്ഷേ, അതുതന്നെയാണ് സ്നേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ വിജയം—ഒരാൾ നമ്മോടൊപ്പം ശേഷിച്ചില്ലെങ്കിലും, അവരിലൂടെ കടന്നുപോയ നമ്മൾ പഴയ മനുഷ്യനായി ശേഷിച്ചില്ല എന്നത്.

ആ തിരിച്ചറിവാണ് ‘ഒരിക്കൽ’ എനിക്ക് സമ്മാനിച്ച ഏറ്റവും മനോഹരമായ വായനാനുഭവം.